فرایض نماز 

شرايط

۱- پاك بودن بدن از نجاست حقيقي و حكمي (حقيقي مانند خون و ادرار و حكمي مانند جنابت و بي‌وضويي)

2- پاك بودن لباس

3- پاك بودن جاي نماز

4- ‌پوشاندن عورت (مردان از زير ناف تا زير زانو و زنان تمام بدن بجز صورت و كف دست و پاها)

5- رو آوردن به قبله

6- نيت كردن با قلب

7- دخول وقت (وقتهاي تعيين شده به نمازهاي پنجگانه)

©

8- تكبير تحريمه (گفتن الله اكبر در اول نماز)

9- قيام (راست ايستادن در نماز هاي فرض و واجب)

10- قرائت (حداقل 3 آيه كوتاه يا 1 آيه بلند)

11- ركوع (حداقل خم شدن طوري كه دو دست به زانوها برسد)

12- سجود (حداقل نهادن پيشاني و پا بر زمين)

13- قعده اخير (نشستن به مقدار التحيات)

14- بيرون آمدن از نماز به فعل خود مصلي

15- رعايت ترتيب بين قيام و ركوع و سجده و قعده اخير

اگر يكي از فرائض نماز ترك شود نماز فاسد مي‌شود

(منابع: الدرالمختار ، مختصرالوقايه ، كيداني)  

 

واجبات نماز

 

۱- گفتن لفظ الله اكبر در تكبير تحريمه

2- خواندن سوره فاتحه يكبار (در دو ركعت اول فرض و در تمام ركعات نمازهاي نفل و وتر)

3- ضميمه نمودن سوره (سه آيه كوتاه يا يك آيه بلند)

4- تقديم كردن فاتحه از سوره

5- تعيين قرائت در دو ركعت اول فرض

6- جهر خواندن امام در نمازهاي جهريه

7- خفيه خواندن در نمازهاي خفيه

8- ساكت ايستادن مقتدي هنگام قرائت امام (جهر باشد يا خفيه)

9- قعده اولي (نشستن به مقدار التحيات)

10- خواندن التحيات در قعده اول و اخير

11- قيام براي ركعت سوم بدون تأخير بعد از اتمام التحيات

12- متابعت مقتدي به امام

13- با آرامش و اطمينان بجا آوردن اركان نماز

14- رعايت ترتيب (بين قرائت و ركوع و بين دو سجده و عدد ركعات)

15- خارج شدن از نماز به لفظ سلام

16- خواندن دعاي قنوت (در نماز وتر)

17- گفتن تكبيرات زوائد در نمازهاي عيد (3 تكبير در هر ركعت)

اگر يك از واجبات سهوا ترك شود سجده سهو واجب مي‌شود غير از رديف 8 ، 13 و 17 .

(منابع: الدرالمختار ، مختصرالوقايه ، كيداني)

 واجبات نماز 

۱- بلند كردن دستها در تكبير تحريمه و براي دعاي قنوت و تكبيرات عيدين

2- گستردن انگشتها هنگام بلند كردن دستها براي تكبير تحريمه

3- بلند گفتن امام تكبير را

4- همراهي مقتدي به امام در تكبير تحريمه

5- خم نكردن سر هنگام تكبير تحريمه

6- گذاشتن دست راست روي دست چپ در زير ناف براي مردان و روي سينه براي زنان

7- باز گذاشتن ميان دو پا به اندازه چهار انگشت

8- خواندن سبحانك... آهسته (در ركعت اول)

9- گفتن اعوذ بالله... آهسته (در ركعت اول)

10- گفتن بسم الله... آهسته (در اول هر فاتحه)

11- گفتن آمين آهسته

12- تكبيرات انتقالات و تكبير قنوت

13- تسبيح ركوع (سبحان ربي العظيم) 3 بار

14-‌ گرفتن زانو در ركوع

15- باز كردن انگشتان در ركوع براي مردان

16- خم نكردن زانو به طرف جلو در ركوع

17- «سمع الله لمن حمده» گفتن امام و منفرد

18- «ربنا لك الحمد گفتن» مقتدي و منفرد

19- تسبيح سجود (سبحان ربي الاعلي) 3 بار

20- گذاشتن دو دست و دو زانو بر زمين در سجود و به هم چسباندن انگشتان

21- دور نگه‌داشتن شكم از ران، آرنجها از پهلو و ساعدها از زمين در سجده براي مردان

22- عكس مورد قبلي براي زنان

23- قومه (راست ايستادن بعد از ركوع به مقدار يك تسبيح)

24- جلسه (راست نشستن بين دو سجده به مقدار يك تسبيح)

25- نصب پاي راست و پهن كردن پاي چپ در نشستن براي مردان

26- نشستن روي زمين و خارج كردن پاها از طرف راست براي زنان

27- خواندن سوره فاتحه بعد از دو ركعت اول در نمازهاي فرض

28- در نماز صبح و ظهر از سوره‌هاي طوال مفصل(از حجرات تا بروج)، و در عصر و عشاء از اوساط مفصل(از بروج تا لم يكن) و در مغرب از قصار مفصل (از لم يكن الي آخر) خواندن

29- طولاني كردن ركعت اول فقط در نماز صبح

30- خواندن صلوات (اللهم صل علي محمد...) در قعده اخير

31- دعا كردن (اللهم اغفرلي...) بعد از صلوات

32- ابتدا به سمت راست سلام دادن

33- نگاه كردن به سمت راست و چپ هنگام سلام دادن

34- سلام دادن مقتدي به همراه سلام امام

35- منتظر ماندن مسبوق براي سلام امام

(منابع: ملتقي الابحر ، نورالايضاح)

 واجبات نماز

1- بلند كردن دستها تا نرمه گوش براي مردان و تا شانه ها براي زنان در تكبير تحريمه

2- بيرون آوردن دو كف دست از آستين هنگام تحريمه براي مردان

3- نگاه كردن به محل سجده در قيام و به پا در ركوع و به بيني در سجده و به سينه در قعده

4- زياده كردن قرائت از 3 آيه

5- با ترتيل خواندن قرائت

6-‌آهسته گفتن مقتدي تكبيرات را

7- پهن كردن پشت در ركوع (براي مردان)

8- برابر كردن سر با پشت در ركوع (براي مردان)

9- تسبيحات را زياده كردن از 3 بار به صورت فرد براي منفرد

10-‌ بلند كردن سر از ركوع همراه سمع الله

11- گذاشتن زانو قبل از دست و دستها قبل از بيني و بيني قبل از پيشاني براي سجده روي زمين

12- و بر عكس آن بلند كردن، براي قيام (اول پيشاني سپس بيني و بعد دو دست و بعد زانو)

13- سجده كردن بين دو دست

14- گذاشتن انگشتان دست و پا به طرف قبله در سجده

15-‌ بلند كردن سراز سجده همراه تكبير

16- گذاشتن دستها بر ران در قعده

17-‌ نيت كردن مردان و فرشتگان سمت راست و چپ در هنگام سلام

18- پوشاندن دهان با دست در وقت غلبه خميازه

19- دفع سرفه به قدر توان

(منابع: شروط الصلوة ، خلاصه كيداني)

واجبات نماز

۱- هر هيئتي كه در آ‎ن ترك خشوع باشد

2- قرائت بر خلاف ترتيب سوره‌ها به قصد در نمازهاي فرض

3- طولاني كردن ركعت دوم از اول بيش از دو آيه

4- فاصله انداختن با يك سوره در ميان دو سوره در دو ركعت نمازهاي فرض

5-‌ شمردن آيات با دست و غيره

6- استراحت به نوبت بر روي پاها در حالت قيام

7- ميلان كردن به طرف راست و چپ

8- گذاشتن هر دو دست قبل از زانو براي سجده و بلند كردن دو زانو قبل از دست هنگام قيام بدون عذر

9- قبل از امام به ركوع و سجده رفتن و بلند شدن

10- سنگريزه از محل سجده برداشتن بدون عذر

11- پاك كردن خاك از پيشاني

12- سجده كردن به دور عمامه

13- گذاشتن ساعد بر زمين در سجده

14- انداختن لباس روي سر يا گردن و آويزان كردن اطراف آن

15- ايستادن پشت صفي كه جاي خالي داشته باشد

16- بودن عكس جاندار روي لباس و محل سجده و تمام جهات غير از پايين و پشت

17- نماز خواندن در لباس كهنه يا لباس كار

18- سر برهنه نماز خواندن بدون عذر

19- بازي كردن با لباس و بدن

20- به صدا درآوردن انگشتان

21- در هم داخل كردن انگشتان

22- دست در كمر گذاشتن

23- با انحراف صورت چپ و راست را نگاه كردن

24- نگاه كردن به سمت بالا

25- از كاهلي كشش كردن

26- نماز خواندن هنگام شدت بول و براز

27- بستن چشمان بدون مصلحت

28- سرفه كردن به قصد

29- برهنه كردن ساعد

30- اقعاء (همانند سگ نشستن)

31- چهارزانو نشستن بدون عذر

32- فرو آويختن ازار يا شلوار به پايين تر از قوزك پا

33- آب دهان انداختن

34- جمع كردن و بستن موي سر براي مردان

35- جمع كردن و مرتب كردن لباس

36- ايستادن امام در مكان مخصوص

30- اعتجار (پيچاندن عمامه بدون كلاه)

(منابع: تاتارخانيه ، فتاوي عالمگيريه ، نورالايضاح )

( فقه ميسر ، مختصر الوقايه)

 واجبات نماز

۱- حرف زدن

2- دعا كردن همانند حرفهاي مردم

3- آه و اوه گفتن وناله كردن مگر از ياد بهشت يا جهنم

4- با صدا گريه كردن از درد يا مصيبت مگر از ياد بهشت يا جهنم

5- اصلاح نماز كسي غير از امام خويش

6- جواب دادن عطسه كننده با «يرحمك الله»

7- جواب دادن، اگر چه با ذكر باشد

8- قصدا‏ً سلام دادن

9- جواب سلام دادن

10- بدون عذر گلو را باز كردن

11- با صدا خنديدن

12- به عمد حدث رساندن

13- ترك كردن يكي از اركان بدون قضا و شرايط بدون عذر

11- خوردن

12-نوشيدن

13- سجده كردن بر چيز نجس

14- عمل كثير( عمل كه با دو دست انجام داده مي شود)

15- نماز ديگري را شروع كردن

17- برهنه شدن عورت

18- بياد آوردن نماز قضا به صاحب ترتيب

20- بيهوش شدن

10- قرائت از روي قرآن

اگر يكي از مفسدات در نماز پيدا شود نماز دوباره خواند شود.

(منابع: ملتقي الابحر و شروط الصلوة)

 واجبات نماز

۱- جايز نمي‌شود نماز و سجده تلاوت و جنازه در وقت طلوع آفتاب و وقت استوا (ميانه روز) و در وقت غروب آفتاب. مگر عصر همان روز با كراهيت. (مختصر الوقايه ص.11)

۲- اگر كسي در حال سجده هر دو پا را از زمين بلند كند نماز فاسد مي‌شود و اگر يك پا را بلند كند مكروه است. (عمدة الاسلام ص.45)

۳- اگر كسي امام را در ركوع يافت بايد كه تكبير را ايستاده گويد آنگاه به ركوع رود و اگر تكبير گويان به ركوع رود نماز درست نمي‌باشد، و اگر ايستاده گفت و امام را در ركوع نيافت آن ركعت محسوب نمي‌شود ولي نماز درست باشد. (عمدة الاسلام ص.39)

4- نماز پنجگانه را با جماعت خواندن سنت مؤكده است رسول اكرم (صلي الله عليه و سلم) فرموده است: «الجماعة سنة من سنن الهدي لا يتخلف عنها الا منافق» يعني جماعت سنت مؤكده است كه خلاف نكند از آن مگر كسي كه منافق باشد. اگر مقتدي يك نفر باشد بايد در طرف راست امام بايستد. (عمدة الاسلام ص.40)

5- كسي كه در تعداد ركعات نماز شك كند، اگر اولين بار باشد نماز را دوباره شروع كند و اگر زياد اشتباه مي‌كند به غالب ظن عمل كند و اگر گمانش غالب نيايد كمتر را به حساب آورد و در هر ركعت بنشيند و التحيات بخواند و در آخر سجده سهو نمايد. (ردالمحتار)

6- طريقه سجده سهو: در قعده اخير بعد از التحيات به طرف راست سلام داده و دو بار سجده كند و بعدا التحيات و صلوات و دعا را خوانده به دو طرف سلام دهد. (ردالمحتار)

7- بعد از ركوع بدون خم شدن و راست به سجده فرو آيد تا تكرار ركوع نشود. (ردالمحتار )